Teleamalikotekotendron

Casetti i Odin, proponując dwa modele telewizji (neo- i paleo-), koncentrują się na różnicach w pozycji widza. Widz rozumiany jest tutaj jako widz modelowy ("implikowany przez dyspozytyw telewizji"), grzecznie zajmujący przygotowane dla niego miejsce. W poniższym poście postaramy się pokazać, jakie elementy neotelewizji zawiera telewizja śniadaniowa na przykładzie Dzień Dobry TVN. Analizie został poddany program wyemitowany 7. marca między 8.30 a 11.00.

Elementy neotelewizji na poziomie strukturalizacji strumienia:

Wzmocniony efekt strumienia. Na tym poziomie DDTVN silnie wpisuje się w model neotelewizji. W programie telewizyjnym blok ten figuruje pod ogólną nazwą DDTVN, nie ma "spisu treści", widz nie ma możliwości wyboru cząstek, które go interesują. Sugeruje to, że nie treść jest tym, co ma skłonić widza do oglądania tego programu. Nic o niej nie wiadomo, dopóki nie włączymy odbiornika i nie zanurzymy się w strumieniu. Znaczące jest to, że wiadomo natomiast, która para prezenterów będzie naszym przewodnikiem po teleświecie (każda występuje w określone dni tygodnia).

Program składa się ze względnie niezależnych, różnorodnych części; jego strukturę trafnie oddaje określenie Casettiego i Odina: "seria mikrosegmentów". Części te nie są wyraźnie oddzielone, spaja je para prowadzących program, a granice ulegają rozmyciu między innymi dzięki licznym wstawkom, zapowiedziom oraz wzajemnemu przekazywania sobie głosu przez prezenterów odpowiedzialnych za poszczególne cząstki.

Stosunkowo łatwo stracić orientację, co właściwie oglądamy. Szczególnie silną dezorientację odczułyśmy w przypadku części, w której wystąpiła Magda Gessler (zapowiedź programu czy kolejny temat DDTVN?) oraz samego zakończenia programu, po którym nie pojawił się blok reklam zewnętrznych, lecz nastąpiło płynne przejście do programu "Co za tydzień".

Hiperfragmentacja. "Wstawki nadają rytm"

DDTVN jest typem programu "rozdrobnionego". Najważniejszym elementem nadającym rytm i dzielącym na części jest naszym zdaniem blok reklam (zewnętrznych i wewnętrznych), pojawiający się średnio co 20 minut. W przeciwieństwie do sugestii Odina i Casettiego, nie odniosłyśmy wrażenia, by były najbardziej zdynamizowanym elementem, wręcz przeciwnie. Dzięki temu, że zniknęły liczne wstawki przestrzenne, odczułyśmy ulgę. Paradoksalnie, reklamy jawiły się jako część o stosunkowo niskich natężeniu fragmentacji i zagęszczeniu informacji.

W DDTVN można dostrzec wszystkie wyróżnione przez Casettiego i Odina rodzaje wstawek:

• czasowe (dzielące strumień na segmenty): reklamy wewnętrzne (stacji i jej programów), reklamy zewnętrzne, intro i outro całego programu oraz poszczególnych cząstek, trailery poszczególnych cząstek
• przestrzenne: pasek z zapowiedziami kolejnych tematów, pasek z obecnie omawianym tematem, plansza z logo programu, godziną oraz adresem strony internetowej (http://dziendobrytvn.plejada.pl/)
W obrębie tych dwóch kategorii znajdowały się zarówno wstawki zapowiedzi związane z samym programem, jak i niezależne od programu oraz wstawki typu nowe obrazy (intro, outro, plansze).

Przykłady wstawek czasowych: reklamy wewnętrznej niezależnej od nadawanego programu oraz intro DDTVN:

Dla ułatwienia dalszej analizy poniżej prezentujemy uproszczoną (bez uwzględniania wszystkich wstawek i łączników) strukturę DDTVN. Uzględniony został typ części, temat (zgodnie z tym co znajdowało się na pasku informującym o aktualnym temacie), "gospodarze" danej części oraz goście. Para głównych prowadzących (Jolanta Pieńkowska i Rober Kantereit) była obecna w trakcie całego programu (oprócz nietypowej części "Zielone drzwi", do której wrócimy w dalszej części).

• Powitanie
• Pogoda; Dorota; "W całym kraju pogodnie, miejscami słonecznie"
• Rozmowa, gość: organizatorka "Kobiety protestują przeciwko wyzyskowi"
• Informacje ze świata showbiznesu + Rozmowa z cyklu Najnowsze plotki z życia gwiazd; gość – specjalistka od życia gwiazd.
• Kuchnia; Monika i Maciej; "Kuchnia tajska"
  
  
  BLOK REKLAM (zewnętrznych i wewnętrznych)
  
  
• Przegląd prasy; Jacek; "Przegląd prasy Jacka Żakowskiego"
• Rozmowa; goście: uczeń, filmowiec, etyk; "Kontrowersyjny film maturzystów"
• Pogoda; Dorota; "W całym kraju pogodnie, miejscami słonecznie"
• Rozmowa; gość: Jagna Marczułajtis; "Konflikt Jagny Marczułajtis z trenerem"

          BLOK REKLAM (zewnętrznych i wewnętrznych)

• Rozmowa; goście: psycholog organizacji, pani prezez, pan prezes; "Czy warto być z szefem na Ty?"
• Pogoda; Dorota; "W całym kraju pogodnie, miejscami słonecznie"
• Rozmowa; reporter śledczy;"Kłopoty kolejnej Szwedki po operacji w Polsce"; gość: ekspert w dziedzinie praw pacjenta; "Jakie prawa mają pacjenci?"
• Studio Faktów; Kasia; "Fakty TVN – co przyniesie dzień?"

BLOK REKLAM (zewnętrznych i wewnętrznych)
• Przegląd prasy; Jacek; "Przegląd prasy Jacka Żakowskiego"
• Rozmowa: goście: troje aktorów; "Czy kryzys wieku średniego istnieje?"
• Kuchnia; Monika i Maciej; "Kuchnia tajska"
• Relacja z wizyty Magdy Gessler u bohaterów jej programu (w celu: obejrzenia jej programu)

BLOK REKLAM (zewnętrznych i wewnętrznych)
• Prosto z Krakowa: rozmowa z Rafałem Ziobro; "Pierwszy Polak, który przepłynął cieśninę Magellana w zwykłym kostiumie"
• "Porady dr. Piotra"; gość: dr Piotr; "Po czym poznać, że coś niedobrego dzieje się z naszą skórą, włosami i paznokciami?"
• Pogoda; Dorota; "Idzie wiosna"
• Zielone Drzwi; Anna; 2 minireportaże i rozmowa; gość: aktor niskorosły; "Wzrost nie jest miarą człowieka"

BLOK REKLAM (zewnętrznych i wewnętrznych)
• Kuchnia; Monika i Maciej; "Kuchnia tajska"
• występ zespołu Samba-art

reklamy wewnętrzne

Program "Co za tydzień"...

Jak widać to reklamy są głównym elementem nadającym strukturę, pełnią funkcję "metaobrazów", nadają rytm całej serii i dzielą ją na większe części. Każda z nich zawiera zazwyczaj dwa elementy pełniące funkcję podobną do refrenu (powtarzające wciąż te same informacje części: kuchnia, pogoda i przegląd prasy) oraz dwa unikalne, zazwyczaj związane z zaproszonymi gośćmi.

Synkretyzm gatunkowy

DDTVN jest naszym zdaniem dobrym przykładem wyróżnionego przez O i C programu typu omnibus. Prawie każdy "mikrosegment" ma swój tytuł. Każdy również ma określony temat (który w uproszczonej wersji wyświetlany jest na dolnym pasku) i strukturę. W programie znalazły się między innymi elementy programów informacyjnych (pogoda, materiały audiowizualne ilustrujące tematy rozmów, wizyta w redakcji Faktów, rozmowa z dziennikarzem śledczym), publicystycznych ("Zielone drzwi"), rozrywkowych (pokaz tańca, wizyta Magdy Gessler), formułę reportażu (w części "Zielone drzwi"), a nawet fotokastu (zdjęcia z Tajlandii). 

Diagnostyka TV

Gdy Raymond Williams przeprowadzał w marcu 1973 roku badania porównawcze brytyjskiej i amerykańskiej telewizji, na celownik wziął trzy kanały telewizji publicznej (BBC 1, BBC 2 i KQED) oraz dwie stacje komercyjne (IBA i Channel 7). Prowadzone przez tydzień badania dostarczyły obszernego materiału do analizy typów programów telewizyjnych nadawanych przez poszczególne stacje.

Przedmiotem naszej obserwacji, przeprowadzonej w oparciu o metodę Raymonda Williamsa, był półgodzinny odcinek strumienia telewizyjnego emitowanego przez Polsat, pierwszą ogólnopolską telewizję komercyjną. Interesował nas wycinek programu między godziną 19:30 a 20:00 w sobotę, 5 marca 2011 roku.

O godzinie 19:30 w Polsacie trwała emisja bloku reklamowego i początek naszej obserwacji przypadł na końcówkę reklamy sieci telefonii komórkowej Play. Po niej na ekranie telewizora zagościła reklama medykamentu Essentiale Forte inspirowana czołówką serialu Dr House (którą zdążyła już zresztą zająć się Komisja Etyki Reklamy) :

Blok reklamowy został na chwilę przerwany planszą Polsatu (tradycyjnie pojawiającą się dopiero na końcu bloku reklamowego) z informacją o tym, co jeszcze będzie można obejrzeć w wieczornej ramówce. Po wyświetleniu planszy wyemitowana została reklama kolejnego medykamentu, Piastprazolu, oraz zwiastun filmu Matki w mackach Marsa, który wkrótce wejdzie na ekrany kin. Bezpośrednio po nim, bez wyświetlenia planszy końca bloku reklamowego, Polsat rozpoczął emisję odcinka sitcomu Daleko od noszy 2. Czołówka serialu nawiązuje do estetyki okienek, a w dolnym pasku, stylizowanym na informacyjny, przesuwają się nazwiska aktorów. Sitcom, którego tytuł jest trawestacją tytułu popularnego w latach 70. serialu Daleko od szosy, stanowi kontynuację sitcomu Szpital na perypetiach. Ten ostatni zaś pomyślany został jako parodia czeskiego serialu obyczajowego Szpital na peryferiach, amerykańskiego Ostrego dyżuru oraz rodzimego „tasiemca” Na dobre i na złe. Bogata tradycja seriali o tematyce medycznej pozwoliła twórcom sitcomu stworzyć piętrową, intertekstualną konstrukcję fabularną, okraszoną niestety wątpliwej jakości humorem. Ponieważ serial dozwolony jest dla widzów od siódmego roku życia, nagi biust jednej z bohaterek sitcomu został pokazany nieostro (out of focus), a niecenzuralne słowo zastąpiono piskiem. Autocenzura twórców serialu okazała się niczym innym jak kolejnym gagiem.

Ekran telewizora podczas emisji serialu zdobiła bogata ornamentyka. Oprócz stale obecnego logo Polsatu w prawym górnym rogu oraz żółtego trójkąta z ograniczeniem wiekowym w lewym górnym rogu, co kilkadziesiąt sekund pojawiały się w różnych częściach ekranu okienka i paski reklamowe („wsuwane” niejako z przestrzeni pozaekranowej albo zbudowane jako wywieszki, co pewien czas odwracane) zapowiadające kolejne punkty programu wieczornej ramówki stacji (co poniekąd ujawnia autotematyzm i rekursywność telewizji/konkretnej stacji). Najintensywniej promowany był pierwszy odcinek nowego talent show Must be the music. Tylko muzyka, który ma wystartować zaraz po odcinku sitcomu Daleko od noszy, o godzinie 20:00, oraz film Amercian Pie (21:30 tego samego wieczoru w Polsacie).

Około pięć minut przed planowanym końcem serialu jego emisję przerywa zwiastun programu Must be the music. Tylko muzyka oraz następujący po nim blok reklamowy złożony z trzynastu reklam. Blok reklamowy ma układ klamrowy – zamyka go znany już nam zwiastun nowego talent show. Po nim zostajemy uraczeni zwiastunem filmu American Pie, zwiastunem filmu Rango z paskiem informującym, że jego dystrybutor jest sponsorem programu oraz zwiastunem Gali boksu zawodowego i reklamą sponsora wydarzenia. Wszystkie zwiastuny zapowiadają materiały, które mają pojawić się na antenie Polsatu tego samego wieczoru, co znamionuje strategię opisaną przez Williamsa jako evening's viewing, czyli programowanie całościowych bloków, które mają utrzymać widza przed odbiornikiem przez cały czas ich emisji. Następnie na ekran wraca przerwany odcinek Daleko od noszy i towarzyszące mu ozdobniki.

Napisy końcowe sitcomu muszą ustąpić miejsca zwiastunowi programu Must be the music. Tylko muzyka, który początkowo zajmuje połowę przedzielonego pionową linią ekranu, po chwili zaś – już 2/3 przestrzeni ekranowej. Na margines zepchnięta zostaje również muzyka towarzysząca napisom końcowym – stopniowo zagłuszają ją dźwięki nowego programu. Nakładanie się programów na siebie jest jedną z cech Williamsowskiego strumienia, a ma oczywiście zachęcać widza do pozostania przed odbiornikiem. Jeszcze przez chwilę po zakończeniu odcinka Daleko od noszy pozostajemy w tematyce medycznej – producent Piastprazolu przypomina, że był sponsorem programu. Następnie na ekran telewizora wkracza zapowiedź serialu Linia życia (reklamowanego już, choć dość skromnie, w jednym z okienek podczas emisji odcinka Daleko od noszy) z sygnałem dźwiękowym Polsatu w tle. Zwiastun okazuje się być jednocześnie intro bloku reklamowego. Zamyka on również złożony z pięciu reklam blok. Wszystkie bloki, które pojawiły się w sąsiedztwie Daleko od noszy zawierały co najmniej kilka reklam produktów leczniczych lub suplementów diety. W najdłuższym bloku obok siebie zestawiono reklamy wykorzystujące popularność sportów zimowych w Polsce – pojawiła się Justyna Kowalczyk, mama Adama Małysza i sponsorowany przez firmę Burn snowboardzista.

Widz musi jeszcze obejrzeć reklamy dwóch sponsorów – Paper Mate oraz Cyfrowego Polsatu – i może rozpocząć oglądanie hitu wieczoru. Jest godzina 20:00, Polsat prezentuje pierwszy odcinek nowego talent show Must be the music. Tylko muzyka.

Odnosząc się do typologii programów telewizyjnych Raymonda Williamsa, w półgodzinnym odcinku strumienia telewizji Polsat możemy wyróżnić trzy typy programów:

- Drama: odcinek sitcomu Daleko od noszy

- Commercials: bloki reklamowe, reklamy sponsorów programów

- Publicity (internal): zwiastuny Must be the music. Tylko muzyka, Linii życia, American Pie, Gali boksu zawodowego.

W określonych ramach czasowych co prawda nie pojawia się, lecz jest intensywnie promowany czwarty typ programu – General Entertainment (podtyp: talent show) w postaci Must be the music. Tylko muzyka. Jak widać zaproponowane przez Williamsa narzędzia wydają się znajdować zastosowanie i w odniesieniu do analizy telewizji starszej o niemal 40 lat od jego klasycznego już tekstu, wymagać jednak będą reinterpretacji - o czym w kolejnych odsłonach Sennika.